विजय विश्वकर्मा।
के छ ओए सुपारे ठुला
पुरानो माया ला नभुल।
तीज करीब करीब दैलोमै आईपुग्यो । दिनभर मेलापात घाँसदाउरा गर्ने साँझ हातमुख जोडी चुलोचौको सकेर आँगन ठुला भएका घरमा जम्मा भएर मनका बह पोखने जमाना गए । दैलामुनी स्कुल थियो पढाएनन बाबाले, छोरी भन्न पर्दैन यस्ता जावाले भन्दै गाउथे मेरा दिदीबहिनीले, मादल कहाँ पाउनु पानी बोक्ने ग्यालेन बजाउथिम हामी भुराहरुले । सबैलाई एकै डालोमा नराखौ तर श्रीमान विदेश जान एयरपोर्ट नपुग्दै लालाबालाको पढाईकोनिहुँ पारेर श्रीमती शहरतिर झर्न थाले । घरघरमा टिभी आए, हातहातमा बडेबडे स्क्रीनटच मोवाईल आए । तिनै टिभी र मोवाईलमा अनेकथरी तीजका गीत बज्छन । टिकटक र म्युजीकल्लीमा भिडीयो बन्छन । लघुवित्त वंगलादेशमा जस्तै यहाँ सफल भएन । सबै हुनेखाने कहाँ छौ र म जस्तो हुँदाखाने सुकुम्बासीका पनि त चाहना हुँदा रहेछन । म जस्ता हुँदाखानेका चाहनामा अरु खेल्दा रहेछन । यही लघुवित्तका ऋणले मेरा धेरै आफन्ती र छिमेकीको घरब्यबहारमा समस्या परेको झलझली देखेको छु । लघुवित्तबाट लिएको मध्ये करीब ८० प्रतिशत ऋण ब्यबसायमा हैन पुरानै ऋण तिर्न, खानपान र गहनापातमा खर्च भएको देखिन्छ । ऋण गरीगरी विदेश भएका श्रीमानलाई फकाईमनाई गरेर बनाईएका गहना र झिलिमिली कपडाका फोटाले आजभोली निलो फेसबुकको भित्तो रातै देखिन्छ । कहिले यो समुह, कहिले त्यो समुह, कहिले यो टोल कहिले त्यो टोल, यो पार्टी,त्यो पार्टीको नाममा महङ्गा पार्टी प्यालेसमा दरपार्टी दैनिक हुन्छन । यसलाई प्रगति मान्नुपर्ने बाध्यता आईलागेछ । साच्ची म अब सुपारे ठुलातिर जानुपर्ने कता पो पुगे, यस्तै पारा भएर होला मलाई धेरैले तोरीलाहुरे भन्छन । यसो भनम न म काशीतिर जानुपर्ने मान्छे कुतीतिर हिडने प्रकारको छु । आफ्नो बानिप्रती मेरो केही गुनासो छैन, हुन त मेरो बानी नै त्यस्तै छ । सुपारे ठुलालाई चिन्न पानपाते ठुली लाई पनि चिन्नै पर्छ । आज गाँउघरतिर जादै गर्दा बाटैमा पानपाते ठुली दिदी भेटिन पुगिन । बैशमा त लरक्क लर्केको कपाल, मझौला आँखा , न काली न गोरी पुर्णिमामा चन्द्रमा बलेजस्तो मुहार विछट्टै राम्री थिईन । पानको पात जस्तो ओठ भएको घरकी जेठी पनि भएकोले उन्को नाम पानपाते ठुली रहेको भन्थे । ती दिन वितेछन यी दिन आएछन पुक्क हुने गाला चाउरी परेछन । त्यस्ती दिदिको रुपरंग पुरै परिवर्तन भएको देख्दा म अचम्म परे । उमेरले म भन्दा ५/७ बर्ष जेठी न हुन तर जीवनमा उनलाई सोचेजस्तो नभएर होकी अलि बुढी नै देखिन्थिन । हाम्रा घरमा लैना बकेर्ना भैंसी छैनन करे म दुःखीकहाँ पसेर कालो चिया खाएर जालास आईज भन्दा अर्को दुःखी नजाने कुरै भएन । २०५२ सालदेखि पानपाते दिदि र सुपारे ठुलाको मायाप्रेम सुरु हुँदा हामी भुराभुरी नै थियो । अझ भनौ न हामीलाई उनीहरुको मायाप्रेममा कुनै सरोकार थिएन । सुपारे ठुला पनि कम्तीका गतिला हुन र , गाँउभरी चर्चा उनैको हुन्थ्यो । ज्यान पनि खाईलाग्दो नै, चालचलन पनि उस्तै राम्रो , जतिबेला पनि गरिब दुःखीका सहयात्री हुन्थे । आजभोली म जस्तो भुईफुटालाई उहाँका बारेमा त्यति थाहा नहुने तर अझै पनि गरिब दुःखी शोषित पिडीतकै लागी लडछु भन्छन रे । तर अलि घेराबन्दीमा भएकोले मन हुँदाहुँदै पनि भनेजस्तो काम गर्न सकिएन भनेर बेलाबेला दुखेसो पोख्ने गरेको हल्ला सुनिन्छ साचों झुटो उनैले जानुन । पानपाते दिदीले ए केटा चिया ला भनेसि पो झसंग हुनपुगे । चिया हातमा लिए पिउन थाले । चिया सकेपछि फेरि आउँला दिदी भनेर निस्किए । घरमा पुगेर तिनै दिनहरु सम्झिन पुगे । उनले भनेका कुराहरु एकएक केलाउन थाले । सुपारे ठुलालाई दिदीले जातिविती माया गर्थिन । ठुलाको लागी भनेर उनले कति दुःख गरिन गरिन । सुपारे ठुलाले जनयुद्ध सुरु गर्दा पानपाते ठुली कालिकोट पुगेर प्रहरीका बन्दुक खोसेर सहयोग गर्थिन । सुपारे ठुलाकै लागी भनेर खाएका पिटाई, भोगेका शारीरिक मानसिक यातनाको हिसाब गर्ने हो भने त माक्र्सको ‘पुँजी’ भन्दा पनि ठुलो किताब बन्छ होला । जेलभित्रै सुरुङ्ग खनेर आफू र साथी बचाइन । कहिले चितवन पुगेर माईतीले दिएका नाककानका गहना बेचेर ठुलाको पार्टीलाई आर्थिक सहयोग गरेको हाम्ले पनि सुनेका थियौ । घरमा हुँदा घरका आटोपिठो, भुटेको मकै, जौ को सातु पटुकीमा बोकेर बनमा लगेर खुवाउथिन । सुपारेले पनि मायाममता देखाउथे हुन त नजिक भाको भए अझैपनि माया गर्दाहुन । ती दिन सम्झेर आँसु झार्दाहुन । तर २०६५ मा सुपारे ठुला ठुलै पदमा पुगेपछि पानपाते ठुली नजिक पर्न पाईनन । मान्छेको मन न हो कस्मेटिक सामाग्रीको प्रयोगले चिरिच्याट्ट परेकातिर उनको मन जान पुगेर होकी पानपाते ठुली कसैगरि सुपारेको नजिक पर्न पाईनन । नौ दिन नदेखे नौलो, बीस दिन नदेखे बिर्सने हाम्रो चलन छ पानपाते ठुलीलाई बीस दिन हैन बीसौ महिना नदेखेर होकी आजभोली सुपारे ठुलाले बिर्सेजस्तो छ । ठुलाले विर्सेपनि पानपाते ठुलीले पुरानो मायालाई विर्सेकी छैनन । २०६३ फागुन १ गते सुपारे ठुला काठमाडौं खुलामञ्चमा सार्वजनिक हुँदा उनले लालसलाम गरेको ठुलै फोटो ठुलिको कोठामै राखेकी छन सायद यो पुरानो मायालाई नविर्सेको प्रमाण हो । आजभोली दिदीका आफ्नै दुःख छन । आफ्नै ब्यबहार छन । उनले आफ्ना धेरै चाहना मनैभित्र मारिसकिन । एकबारको जीवन हो त्यो पनि बम बारुदले हर्न नसकेको अहिले जिएको उनको जीवन नाफाको जीवन हो । अब उनलाइ सुपारे ठुलाको जीवनमा जोडिएर दखल दिने चाहना पनि त छैन । अब पानपाते ठुलीको एउटै ईच्छा छ, एक पटक सुपारे ठुलालाई भेटेर ‘के छ ओए सुपारे ठुला, पुरानो मायालाई नभुल’ भनेर उनकै अगाडी धोको फेरेर रुने भनेकी छन । पानपाते ठुलीको ईच्छा पुरा होला की नहोला ?