सनिउल्ला धोबी, कपिलवस्तु। कपिलवस्तुको शिवराज नगरपालिका–३ भितिरियाको सोनवागढमा रहेको ढुङ्गा उठाउन सके भविष्य चम्किने विश्वास रहिआएको छ । परापुर्वा काल देखि प्रख्यात सोनवागढ मन्दिर भित्र रहेको उक्त ढुङ्गा जो कोहि उठाउन सक्दैन ।
हेर्दा सानो देखीने गोलो आकारको ढुङ्गा त्यहा पुग्ने बहुत कमैले उठाउन सक्छन । दुरदराजबाट आएका भक्तजानहरु सत्य मनले ढुङ्गा उठाउन सके आफुले चिताएको सबथोक पूरा हुन्छ । यदि मनमा पाप लोभ लालच भए ढुङ्गा उठाउन नसक्ने मन्दीरका पुजारी राम प्रसाद यादवले जानकारी दिनु भयो । शिवराज नगरपालिका चन्द्रौटा बजार देखि झन्डै ६ किलोमिटर उत्तरतर्फको घना जंगलमा रहेको सो सोनवागढ मन्दिरमा राजाले सुनको खजाना लुकाएर राखेको मान्यताअनुसार मन्दिरको नाम सोनवागढ राखिएको हो ।
सत्य मनले ढुङ्गा उठाए आफ्नो भाकल पूरा हुने भविष्य चम्किने विश्वास रहेको पुजारी यादवले बताउनु भयो । ढुङ्गाको माथिल्लो भागमा बन्चरोले काटेको जस्तो देखिन्छ । भितारिया गाउँका बुढापाका भन्छन एक साडे गोरु खेतमा छरेको अन्नबाली खादा बन्चरोले हन्दा साडे गोरुलाई काटेको थियो ।
आर्को दिन भितारियाका स्थानीय सोनवागढ मन्दिरमा हेर्दा ढुङ्गामा बन्चरोले काटेको जस्तो देखीएकोले उक्त ढुङ्गा साडे गोरु बनेर खेतमा घाँस चर्न गएको जन विश्वास रहिआएको छ । सोनवागढ क्षेत्रको संरक्षका लागि विभिन्न निकायले पहल गरेका छन । गत वर्ष उत्खनन हुदा गुप्ताकलिन समाग्री फेला परेको थियो ।सोनवागढमा प्राचिनकालका राजाले सुनको खजाना लुकाएर राखेको मान्यता रहेको सो स्थनलाई सोनवागढ भनिएको हो । सोनवागढ क्षेत्रको संरक्षका लागि ‘एरियल फोटोग्राफी’समेत गरिएको छ । आकाशमा ड्रोन उडाएर सोनवागढ क्षेत्रको फोटो खिचिएको हो।सोनवागढलाई संरक्षण र वास्तविकताबारे बुझ्न दुर्हम विश्वविद्यालय बेलायतका डा। मार्क मेनवलले फोटोग्राफी गरेका हुन् । सानो आकारको उपकरणमा क्यामरा जडान गरी तस्बिरखिचिएको हो ।
जमिनको सतहभन्दा वनावट र स्थलहरूको वास्तविक अवस्था खिचिएको छ। मन्दिरको पश्चिमी क्षेत्रमा रहेको सुकबेल नदीले प्रत्येक वर्ष मन्दिर क्षेत्र कटान गर्दै आए पनि संरक्षण हुन सकेको छैन ।
मन्दिर परिसरमा ४ वटा अग्ला ढिस्काहरू रहेको र मन्दिरको पश्चिम क्षेत्रमा रहेको ढिस्कोमा केही वर्षपहिले मूर्ति फेला परेको र सोही मूर्तिलाई अहिले मन्दिरभित्र राखिएको छ । मन्दिरभित्र रहेको गोलाकार ढुंगा उचालेमा आफूले आँटेको पुग्ने विश्वास छ ।
लुम्बिनी विकास कोषले गत वर्षको पुसबाट पहिलो पटक उत्खनन गरेको थियो । सोनवागढबाट गुप्तकालीन इँटाबाट निर्मित भग्नावशेषहरू फेला परेका छन् । सो क्षेत्रमा गुप्तकालीन इतिहासस्वरूप भेटिएका भग्नावशेषहरूको समय यकिन गर्न परीक्षण गरिने भएको छ ।प्रचुर पर्यटकीय सम्भावना बोकेको सोनवागढ मन्दिरमा कोषको पुरातत्व विभागले गत वर्षदेखि नै सोनवागढ मन्दिर क्षेत्रलाई संरक्षण गर्दै आएको छ । हजारौँ वर्ष पुरानो तथा धार्मिक धरोहरका रूपमा रहेको सोनवागढ मन्दिरको वास्तविक इतिहास पत्ता लगाउन उत्खननले सहयोग पु¥याएको छ । उत्खननका क्रममा १३ सय वर्ष पुराना ऐतिहासिक संरचना पाइएको छ ।