टेकबहादुर पुन,देउखुरी । मुक्तकमैयाँ समाज दाङका अध्यक्ष हरिचन्द्र चौधरीले दाङका सबै मुक्त कमैया मध्य अाधा भन्दा बढि मुक्त कमैयाहरू सरकारी सेवा सुबिधाबाट बञ्चित हुनुपरेकोमा गुनासो गरेका छन । नेपाल सरकारको लगतमा परेका दाङका १ हजार ४ सय २६ मुक्त कमैयाँलाई बर्गिकरण गरेर सरकारले सेवा सुविधा उपलव्ध गराउँदै आएपनि आधा भन्दा बढी मुक्तकमैयाँको लगत लिन छुटेका कारण सरकारी सेवा सुविधाबाट बन्चित हुनु परेको अध्यक्ष चौधरीले जानकारी दिएका हुन् । बिहिबार दाङको लमहीमा अायोजित मुक्ति दिवशको अबशरमा बोल्दै समाजका जिल्ला अध्यक्ष चौधरीले सरकारले छुट मुक्त कमैयाको लगत संकलन गरेर परिचय पत्र वितरण गरेमा केही हद सम्म समस्या समाधान हुने बताए । “सरकारले मुक्त कमैयाको लगत लिएर परिचय पत्र वितरण गर्नुपर्ने जरुरी छ, मुक्त कमैयालाई थप बढुवा बनाउने काम भएको छ चौधरीले भने-जग्गा दियो, पुर्जा पनि दियो तर, पुर्जा कतै धितो राख्न नमिल्ने हुँदा यो फुकुवा हुनुपर्छ ।”
लमहीमा मुक्ती दिवस ।
कमैयाँको मुक्तीको २० बर्ष पुगेको अबसरमा देशभरका मुक्त कमैयाँले मुक्ती दिवश मनाएका छन् । मुक्त कमैयाँ समाजको आयोजनामा दाङमा पनि विभिन्न कार्यक्रम गरि मुक्ती दिवश मनाइएको हो। मुक्तकमैयाँको पुनस्र्थापना,कमैयाँ महिलाहरुलाई पचिचयपत्र,सामाजिक सुरक्षा, जमिनमाथिको अधिकारको माग गर्दै मुक्ती दिवश मनाएका हुन । मुक्त कमैयाले धितो राख्न नपाउँदा आर्थिक उपार्जनको काम रोकिएको भन्दै मुक्त कमैयाँहरुले सरकारले यस समस्यालाई गम्भिर रुपमा लिनुपर्ने कमैयाँ महिला जागरण समाज दाङकी अध्यक्ष कमलापती चौधरीले बताईन । मुक्त कमैयाँले जमिन्दारको दासता बाट मुक्त भएपनि आफुहरुको पुर्नस्थापना नहुँदा झनै समस्यामा परेको बताउँछन ।

पुरा अधिकार पाएनौ
लमही नगरपालिका वडा नम्बर ३ को टिकलीगढमा बस्दै आएकि ७५ बर्षिय बालकिसन चौधरीले पहिले र अहिलेको तुलनामा धेरै मुक्तीको अनुभव भएपनि पुर्ण अधिकार नपाएको बताए । म बस्दै आएको जमिन संस्थाको हो । तर संस्थाको नाममा हुनुभन्दा पहिलेबाटै जोतभोग गर्दै आएँ अहिले सम्म मेरो आफ्नो नाममा जमिन छैन,उनले भने । सोही ठाउँका देबिप्रसाद चौधरीले पहिले जमिन्दारको हेपाइ र अहिले सार्वजनिक जग्गामा बस्दा उठिबास हुने डरले रातभर निद्रा नलाग्ने बताए । छुट मुक्त कमैयाँको लगत संकलन नहुँदा घरन घाटका भएका छौ, मुक्त भयौ, अधिकार प्राप्त नगर्दाको मुक्ती, मुक्ती जस्तो लाग्दो रहिनछ,चौधरीले गुनासो गरे ।
सरकारले कमैयाँ मुक्ती गरेको खुसियाली मनाइरहँदा मुक्तकमैयाँहरुले सामान्य जिवन बिताउन नपाउँदा समस्या भएको गुणासो गर्न थालेका छन् । लगतमा परेका सरहको सेवासुविधा नपाएकाहरुले लगत संकलनको माग गर्दछन, भने लगत संकलनमा परेकाहरुले पुर्नस्पना सहित आधारभुत सेवा सुविधा उपलव्ध गराउन सरकारसंग माग गरेका छन् । यस्तै दाङ मुक्त कमैयाँ मात्र नभएर सुकुम्बासी, भुमिहिन, अव्यवस्थित बसोबास टडकारो समस्याको रुपमा रहेको छ । दाङमा व्यवस्थित बसोबास आयोगमा ५५ हजार आठ सयको निवदेन परेका कारण यो भन्दा बढी संख्यामा रहेको अनुमान रहेको जिल्ला भुमिअधिकार मंचका रेमन्त चौधरीले जानकारी दिए । नेपाल सरकारले २०५७ साल साउन २ गते कमैयाँ मुक्तीको घोषण गरेको हो ।कार्यक्रममा सँघिय साँसद मेटमणी चौधरीले मुक्त कमैयाको हक अधिकारका निम्ति सरकार समक्ष प्रस्ताब लैजाने बताए । अन्य सर्बसाधारण जस्तै मुक्त कमैयाले पनि हकअधिकार पाउनु पर्ने बताउँदै साँसद चौधरीले मुक्त कमैयाको पक्षमा निश्पक्ष वकालत गरिने अाश्वासन दिए । सो अबसरमा सँघिय समानुपातिक साँसद गँगा थारू, प्रदेश शभा सदश्य ईन्द्रजित थारू, प्रदेशकै शभा सदश्य रेवतिरमण शर्मा, लमही नगरपालिकाका प्रमुख कुल बहादुर केसी लगायतका बक्ताले बोलेका थिए ।