सप्तरी । ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठले सप्तरीको फत्तेपुरस्थित चन्द्र नहरलाई कृषि उत्पादन बढाउने सिँचाइ पूर्वाधारसँगै ऐतिहासिक सम्पदाका रूपमा संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने बताउनुभएको छ।
मधेस प्रदेशका ऊर्जा तथा सिँचाइ प्रणालीको निरीक्षणका क्रममा फत्तेपुर पुग्नुभएका मन्त्री श्रेष्ठले स्थानीय जनप्रतिनिधि, सिँचाइ उपभोक्ता तथा सरोकारवालासँगको छलफलमा चन्द्र नहरलाई कृषि, इतिहास र पर्यटनसँग जोडेर विकास गर्न सकिने बताउनुभयो। उहाँले नहरको सुरक्षा, मर्मतसम्भार र पुनरुद्धारका लागि स्थानीय तहसँग समन्वय गरी आवश्यक योजना बनाउन मन्त्रालय तयार रहेको जानकारी दिनुभयो। नहरको दीर्घकालीन संरक्षण सरकारको मात्र नभई स्थानीय तह, उपभोक्ता र समुदायको समेत साझा दायित्व भएको उहाँको भनाइ छ।
चन्द्र शमशेरको शासनकालमा निर्माण सुरु भएको चन्द्र नहरलाई नेपालको पहिलो आधुनिक राज्यनिर्मित सिँचाइ प्रणालीका रूपमा चिनिन्छ। त्रियुगा नदीबाट पानी ल्याएर सप्तरीका करिब १० हजार ५ सय हेक्टर कृषि भूमिमा सिँचाइ सुविधा पुर्‍याउने यो नहर करिब एक शताब्दीअघि निर्माण भएको हो। मन्त्री श्रेष्ठले पुरानो संरचनाले अहिले पनि किसानका खेतमा पानी पुर्‍याइरहनु महत्वपूर्ण उपलब्धि भएको बताउँदै यसको ऐतिहासिक तथा प्राविधिक महत्व नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो।
चन्द्र नहरलाई अन्तर्राष्ट्रिय सिँचाइ तथा जलनिकास आयोग अर्थात् आईसीआईडीको ‘वर्ल्ड हेरिटेज इरिगेसन स्ट्रक्चर्स’ सूचीमा समावेश गर्न सिफारिस गर्ने विषयमा मन्त्रालयले काम अघि बढाइरहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो।

यसैबीच, चन्द्र नहरको जीर्ण संरचना सुधार गर्न जापान सरकारको अनुदान सहयोगमा पूर्वी तराई क्षेत्र सिँचाइ प्रणाली जीर्णोद्धार आयोजना सञ्चालन गरिएको थियो। करिब २ अर्ब २५ करोड ६० लाख जापानी येन अनुदानमा सम्पन्न आयोजनाअन्तर्गत नहर प्रणालीका ३२ वटा संरचना मर्मत तथा पुनर्निर्माण गरिएको छ।
जीर्णोद्धारपछि वास्तविक सिँचित क्षेत्र ५ हजार ५ सय हेक्टरबाट बढाएर १० हजार ५ सय हेक्टर पुर्‍याउने लक्ष्य राखिएको छ। यस्तै, वर्षे धानको उत्पादकत्व प्रतिहेक्टर ३ दशमलव ६५ टनबाट ४ दशमलव ३८ टन पुर्‍याउने लक्ष्य राखिएको छ।
मन्त्री श्रेष्ठले नहरको मूल संरचनादेखि शाखा–प्रशाखासम्म नियमित मर्मतसम्भार आवश्यक रहेको बताउँदै स्थानीय तह र सिँचाइ उपभोक्ता संस्थालाई संरक्षणमा सक्रिय हुन आग्रह गर्नुभएको छ।
सरकार, स्थानीय तह र उपभोक्ताबीचको सहकार्यमा चन्द्र नहरलाई आधुनिक सिँचाइ प्रणालीका रूपमा थप प्रभावकारी बनाउँदै यसको ऐतिहासिक पहिचान संरक्षण गर्न सकिने मन्त्रालयले जनाएको छ।