–कृष्ण विश्वकर्मा (विजय)
१) सतुवा खेती

 समुन्द्री सतहदेखि २३४५ मिटरसम्मको उचाईमा  यो क्षेत्र रहेको  छ । यस रेसुङ्गा क्षेत्रका अनेक सम्भावनाहरु, अनेक महत्व छ । रेसुङ्गा क्षेत्रमा रेसुङ्गा संरक्षित वनको क्षेत्रफल १९२८१.३७ हेक्टर र यस वरिवरी रहेका २२ वटा सामुदायिक वनले करीब २८७२ हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको छ । धार्मिक महत्व, आर्थिक महत्व, सास्कृतिक महत्व, पर्यावरणीय महत्व लगायत अनेक महत्व छन भने पर्यटकीय सम्भावना, जडीबुटी खेती, व्यवसायीक पशुपालनको सम्भावना रहेको छ ।  जिल्ला (डिभिजन) वन कार्यालय गुल्मीका अनुसार यहाँ १६१ प्रकारका जडीबुटी पाईन्छ । रेसुङ्गा क्षेत्रको महत्व र सम्भावनालाई सानो लेखमा कसैगरी समेटन सकिदैन । यस लेखमा मैले सतुवा खेती र यसको महत्वबारे छोटकरीमा लेख्दै छु ।
रेसुङ्गा क्षेत्रको नुनमरे आसपास २०/२२ वर्ष पहिले म आफैले सतुवाको विरुवा भेटाएको थिए । आजकल यो लोप नै भए सरह छ । समुन्द्री सतहको २००० मि. देखि ३३०० मिटरसम्ममा पाईने सतुवाको बैज्ञानिक नाम ‘पेरिस पोलिफाईला’ हो । २३४५ मिटर सम्मको उचाई रहेको रेसुङ्गा क्षेत्रमा यसको खेती राम्रोसँग फष्टाउन सक्छ ।  पुराना अन्तराष्ट्रिय जर्नलहरुमा उल्लेख भए अनुसार यस विरुवाको जरा (गानो)लाई औषधिको रुपमा प्रयोग गरिन्छ । बेलायतबाट सन १८१३ मा प्रकाशित भएको द साईक्लोपेडिया पुस्तकका अनुसार सतुवाको प्रयोग पेट दुखेमा, पेटका जुका/चुर्ना मार्न, नाकघाटीको एलर्जीमा, घाउ चोटपटक लागेको ठाउँमा टिन्चर आयोडिनको रुपमा प्रयोग गर्न सकिने उल्लेख छ । हाल सतु्वा नेपालबाट अत्यन्तै न्युनमात्रामा चीन र भियतनाम निकासी भएको पाईन्छ । यसको बजारमुल्य १८/२० हजार प्रतिकिलो रहेको छ । यदी व्यवसायीक तरिकाले रेसुङ्गा क्षेत्रमा यसको  खेति गर्ने हो भने बजारको अभाव छैन । मुख्यतः रेसुङ्गा नगरपालिकाले २०० जति विपन्न परिवारको समुह निर्माण गरेर खेती गर्न सहयोग पु¥याउनु पर्दछ । सामान्य तरिकाले सोच्दा पनि वार्षिक रुपमा ५००० किलो सतुवा उत्पादन गर्न सकियो भने प्रतिकिलो १८०००। मा बिक्रि गर्दा ९ करोड आम्दानी हुन्छ । २०० विपन्न परिवारलाई बराबर भाग लगाउदा पनि प्रति परिवार ४ लाख ५० हजार पर्न जान्छ । सुलुलु रेल र टोपी खस्ने टावरले भन्दा सतुवा खेतीले समृद्धि आउछ । सतुवाको नर्सरी तनहुँ  र मकवानपुर जिल्लामा रहेका छन त्यहाँबाट विरुवा सजिलै उपलब्ध हुन्छ ।
रेसुङ्गा नगरपालिकाको एक्लो प्रयासले मात्र यो काम गर्न सम्भव नहुनसक्छ प्रदेश सरकार र केन्द्र सरकारको समन्वयमा छिटो भन्दा छिटो सतुवा खेती सुरु गर्नुपर्छ । यस तर्फ रेसुङ्गा नगरपालिकाका शासक ( जनप्रतिनिधी) र प्रशासक (कर्मचारी) ले ध्यान दिनु जरुरी छ ।