बागलुङ। चौबिसे राज्यका पालाको गलकोट कोतघरमा ६५ किलोको खुँडा, ५० किलोको तरवार र ६० किलोका दुई खुकुरी राखिएको छ। दर्शैँको नवदुर्गामा ती हतियारको प्रतिस्थापन गरिएको हो। हेर्दै अजङ्गका खुकुरी ७ फिट अग्ला छन् भने खुँडा र तरवार झण्डै ९ फिट।

गलकोट नगरपालिकाको कोतघर संरक्षण योजनाअन्तर्गत ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्वका हातहतियार सङ्ग्रह गरिएको हो। वडा नं। ३ स्थित कोतघर जीर्णोद्धार र संरक्षणलाई नगरले गत आर्थिक वर्षमा गौरवको योजनामा समेटेको थियो। विधिपूर्वक पूजापाठ गरी हतियार भित्र्याइएको कोतघर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष मनबहादुर खत्रीले बताएका छन्।

अनुभवी कालिगड मनबहादुर सिर्पालीले हतियार बनाएका हुन्। ढोरपाटन नगरपालिकामा विकको ‘बुर्तिबाङ आरन सेवा’ छ। चारवटै हतियार तयार गर्न तीन महिनाभन्दा बढी समय लागेको उनी बताउँछन्। “यति ठूला हतियार बनाएको यो नै पहिलोपटक हो,” कालिगड सिर्पाली बताउँछन्।

यसअघि विकले मेला, महोत्सवमा बिक्रीका लागि डुलाउने गरेको एक लाख ११ हजार मूल्य पर्ने ४२ किलोको खुकुरीले निकै चर्चा पाएको थियो। चार लाख ६५ हजारमा सबै हतियार कोतघर व्यवस्थापन समितिलाई उपलब्ध गराएको कालिगड सिर्पाली बताउँछन्। हतियार बनाउँदा विकसहित अरू सहयोगी पनि खटेका थिए।

वडाध्यक्ष वीरजङ्ग भण्डारीले ऐतिहासिक कोतघरको महिमा झल्काउन प्रतीकात्मक रूपमा पुरानै स्वरूपका हतियार बनाएर राखिएको बताएका छन्।

“भावी पुस्ताले पनि कोतघरको महत्त्वबारे बुझोस्, गरिमा थप बढोस् भन्ने उद्देश्य हो,” उनी भन्छन्। कोतघरमा पुरानै भाला, खुँडा, खुकुरीलगायतका हातहतियार पनि राखिएका छन्।

कोतघरको बृहत्तर विकास गरी आकर्षक सम्पदा स्थलका रूपमा विकास गर्ने नगरपालिकाको लक्ष्य छ। हालै विधिवत् रूपमा कोतघर व्यवस्थापन समिति दर्ता गरी जीर्णोद्वारको कामलाई गति दिइएको वडाध्यक्ष भण्डारीको भनाइ छ। कोतघरका लागि नगरको ५० लाख बजेट छुट्याइएको छ। पुरातात्त्विक महत्त्व झल्कने गरी कोतघरको बृहत् जीर्णोद्वार गरिनेछ।

त्यसका लागि गुरुयोजना निर्माणको काम अगाडि बढेको जनाइएको छ। जग्गा व्यवस्थापन, घेराबारलगायत पूर्वाधार तयारीको काम सकिएको छ। कोतघरले झण्डै सात रोपनी सार्वजनिक जग्गा चर्चेको छ। संरचना बनाउँदा अपुग हुने जग्गा किनेरै भए पनि थप्ने योजना छ।

कोतघरसँगै रहेका इष्टदेवी र भगवतीको मन्दिरसमेत जीर्णोद्वार गरिनेछ। तत्कालीन राजाले दरबार, कोतघर, मन्दिर, पोखरी, कुवा, किल्ला, मोर्चा, पर्खाल आदि निर्माण गरेका थिए। उक्त कोतघरबाट २१३ वर्षसम्म मल्ल राजाले स्वतन्त्र राज्य चलाएका थिए।

गलकोट राज्यका पहिलो राजा जितारी मल्लले कोतघर निर्माण गरेका थिए। राजाको दरबार, कुवा, किल्ला, सुरक्षा मोर्चा र पर्खाल भने भग्नावशेषमा परिणत भएको छ। कोतघरका झ्याल, ढोका भने पुरानै छन्। जीर्णोद्धार गर्दा मौलिकता जोगाउनुपर्ने चुनौती छ। मन्दिरमा अहिले पनि बडादशैँ र चैतेदशैँमा विशेष पूजा हुन्छ। चैत्राष्टमीमा त कोतघरमा मेलै लाग्छ। गलकोट नगरपालिकाका प्रमुख भरत शर्मा गेरैले कोतघर जिल्लाकै ऐतिहासिक धरोहर भएको उल्लेख गर्छन्। उनले कोतघरको विकासमा जस्तोसुकै सहयोग गर्न नगरपालिका तयार रहेको बताएका छन्।

वि।सं। १६३१ देखि १८४४ सम्म कोतघर रहेको ठाउँबाट गलकोट राज्य सञ्चालन भएको इतिहासमा उल्लेख छ। गोलो पहाडको टाकुरामा दरबार तथा कोतघर निर्माण गरी राज्य सञ्चालन भएकाले त्यस क्षेत्रको नाम गोलकोत रहन गएको पाइन्छ। उक्त नाम अपभ्रंश हुँदै पछि गलकोट भएको बताइन्छ।