काठमाडौं । डोल्पामा निर्माणाधीन जगदुल्ला जलविद्युत् परियोजनाले विद्युत् उत्पादनसँगै कर्णाली प्रदेशको पूर्वाधार, यातायात, पर्यटन र स्थानीय अर्थतन्त्रमा परिवर्तनको आधार तयार गरिरहेको छ। सरकारी स्वामित्व, स्थानीय सहभागिता र स्वदेशी वित्तीय स्रोतको संयोजनमा निर्माण भइरहेको यो आयोजना ‘जनताको जलविद्युत् कार्यक्रम’ अन्तर्गत अघि बढाइएको नमूना परियोजना भएको परियोजना पक्षको दाबी छ।
जगदुल्ला हाइड्रोपावर कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सञ्जय सापकोटाका अनुसार कम्पनीले डोल्पाको जगदुल्ला र मुड्केचुला गाउँपालिका क्षेत्रमा १०६ मेगावाट क्षमताको जगदुल्ला र १२४.३५ मेगावाट क्षमताको जगदुल्ला–ए गरी कुल २३०.३५ मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने दुई आयोजना विकास गरिरहेको छ।
परियोजनाले उत्पादन गर्ने विद्युत्भन्दा पनि यसले निर्माण गरिरहेको पूर्वाधारले स्थानीय जनजीवनमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न थालेको कम्पनीको भनाइ छ। कम्पनीले आफ्नै लगानीमा भेरी नदीमाथि १०० मिटर लामो पक्की पुल निर्माण गरेको छ भने त्रिवेणी–मुड्केचुला–जगदुल्ला सडकखण्डको कठिन भिरमा ट्र्याक खोलेर पहुँच मार्गमा १० वटा बेली पुलसमेत जडान गरिसकेको छ।
‘यी संरचना आयोजनाका लागि मात्रै होइनन्, स्थानीय समुदायका लागि पनि जीवनरेखा बनेका छन्,’ प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सापकोटाले भने, ‘पहिले घण्टौं पैदल हिँड्नुपर्ने ठाउँमा अहिले सवारी पुग्न थालेका छन्। केही वर्षअघिसम्म नेपालगञ्जबाट डोल्पा पुग्न तीन दिनभन्दा बढी लाग्थ्यो, अहिले एकै दिनमा यात्रा सम्भव भएको छ। दुनैबाट काठमाडौंसम्म रात्रिबस सञ्चालन हुने अवस्था समेत बनेको छ।’
उनका अनुसार आयोजनासँगै विस्तार भएको सडक सञ्जालले कर्णालीको पर्यटन क्षेत्रलाई समेत नयाँ आयाम दिने अपेक्षा गरिएको छ। रारा, शे–फोक्सुण्डो, जगदुल्ला ताल, उपल्लो डोल्पा, जुम्ला र मुगुसम्म पुग्ने वैकल्पिक तथा छोटो मार्ग विकास भइरहेका छन्।
आर्थिक रूपमा पनि आयोजना कर्णालीका लागि महत्वपूर्ण बन्ने अपेक्षा गरिएको छ। आयोजना सञ्चालनमा आएपछि संघीय सरकारले वार्षिक करिब १९ करोड ५० लाख रुपैयाँ तथा प्रदेश सरकार र स्थानीय तहले ९ करोड ५० लाख रुपैयाँका दरले रोयल्टी प्राप्त गर्ने कम्पनीको अनुमान छ।
हाल १०६ मेगावाट क्षमताको मुख्य आयोजनाको विस्तृत इन्जिनियरिङ अध्ययन, वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन, जग्गा अधिग्रहण, विद्युत् खरिद–बिक्री सम्झौता (पीपीए), वित्तीय व्यवस्थापन र उत्पादन अनुमतिपत्रलगायतका प्रक्रिया पूरा भइसकेका छन्। २०८२ साउन २६ गते निर्माण कम्पनीसँग सम्झौता भएपछि आयोजनाको भौतिक निर्माण औपचारिक रूपमा सुरु भएको कम्पनीले जनाएको छ।
१२४.३५ मेगावाट क्षमताको जगदुल्ला–ए आयोजनाको विस्तृत इन्जिनियरिङ अध्ययन सम्पन्न भइसकेको छ भने वातावरणीय अध्ययन, पीपीए, वित्तीय व्यवस्थापन र आवश्यक अनुमतिका प्रक्रिया अन्तिम चरणमा पुगेका छन्।
कम्पनीमा सरकारी निकाय, कर्णाली प्रदेश सरकार र स्थानीय तहको संयुक्त ५१ प्रतिशत तथा सर्वसाधारणको ४९ प्रतिशत शेयर स्वामित्व रहने व्यवस्था गरिएको छ। स्थानीय बासिन्दाका लागि १० प्रतिशत शेयर सुरक्षित गरिएको छ भने प्रसारण लाइनको ‘राइट अफ वे’भित्र पर्ने जग्गाधनीलाई थप ३ प्रतिशत शेयर दिने व्यवस्था गरिएको कम्पनीले जनाएको छ।
परियोजनाका लागि आवश्यक करिब १६ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँ ऋण स्वदेशी बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट जुटाइएको छ। नबिल बैंक, कर्मचारी सञ्चय कोष, एचआईडीसीएल, लक्ष्मी सनराइज बैंक, एभरेस्ट बैंक र एनआईसी एशिया बैंकले संयुक्त रूपमा वित्तीय व्यवस्थापन गरेका छन्।