मित्र बहादुर थापा,प्यूठान । जिल्लाको गौमुखी गाउँपालिका गौमुखी गुफाले प्रशिद्ध छ । धार्मिक तथा पर्यटकीय सम्पदाले भरिपुर्ण यो गाउँपालिमामा बिभिन्न चाडबाडका समयमा लाग्ने बिभिन्न किसिमका मेलाहरु आकर्षणका गन्तब्य हुन् । ती मध्येको रातामाटा दहमा हुने दह पुजा पनि चर्चित र बिशेष महत्व बोकेको छ । गौमुखी गाउँपालिका वडा नं. १ स्थित गुल्मि, बाग्लुङ र प्यूठानको सिमानामा यो अवस्थित छ । मदाने बन संरक्षीत क्षेत्र र गौमुखी संरक्षीत वन क्षेत्रमा रहेको रातामाटा कैलाशदह बि.सं. २००४ सालदेखि पुजा पाठ गरीदै आएको बताइन्छ । सर्वप्रथम २० वर्षिय कुमार केटो स्वर्गिय भुवनसिंह थापा पुजारी बनेको किबंदन्ति छ । यहाँ हरेक २ वर्षको अन्तरमा बैशाखे पुर्णमा पछिको पञ्चमीमा गुल्मि, बाग्लुङ र प्यूठानका बासिन्दाहरु पुजापाठका लागि जाने गर्दछन् । पुजाका लागि बोका, भेडाको साँढ, परेवा चढाउने गरीन्छ । बर्षायामा हुने बाढी पहिरो नियन्त्रण हुने, हावा हुरी असिनाबाट बाला नाली नष्ट नहुने लगायत दैबि बिपत्ति राकिनुका साथै आफ्नो मनोकांक्षाहरु यहाँ पुजापाठ गरीएमा पुरा हुने जनविश्वास रही आएको छ । स्थापनाकालदेखि हालसम्म मुलघर अर्खा स्थित शिक्षक प्रेम बहादुर थापा तथा रन बहादुर थापाको घरमा पुजापाठका सम्पूर्ण सामग्री राख्ने गरीएको छ । गौमुखी गाउँपालिका वडा नं. २ स्थित अर्खा सुंगरे मुलघरमा स्थानीयवासीन्दा जम्मा भएर पुजाका लागि कैलाश दहमा जाने प्रचलन छ । मुलघरबाट पुर्वपट्टि रहेको रातामाटा दह जान धामीहरुलाई करिब ४ घण्टा पैदल लाग्दछ भने अन्य समयमा पर्यटकहरु जानको लागि करिब १ घण्टा ३० मिनेट जति लाग्दछ । चारैतिर घनाजंगलले घेरिएको यो दहमा अनौठो कुरा यो छ कि यहाँ पात पतिङहरु खस्दैनन् । जंगलमा आफसेआफ उडेर वा हावाले बढारेर पनि नलैजाने भएकाले यसको अचम्मको इतिहास भएकाले पर्यटकहरु हेर्नका लागि जाने गर्दछन् । यहाँबाट चारैतिर उच्च हिमश्रृङखलाहरु पनि दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ । यहाँ जानको लागि गौमुखी पर्यटकिय पदमार्ग निर्माण भएकाले निकै सहज बनेको छ ।