स्याउलीबाङ, प्युठान — समुन्द्र सतहदेखि ३,६५९ मिटर उचाइमा अवस्थित कोठिभिर, प्युठान जिल्लाको सबैभन्दा अग्लो प्राकृतिक शिखर हो। उत्तरपश्चिम सीमामा रहेको यो शिर नौबहिनी गाउँपालिका–१ स्याउलीबाङमा पर्छ। यहाँ वर्षमा कम्तीमा एकपटक हिउँ पर्ने गर्छ, जसले यसलाई हिमाली क्षेत्रको विशेषता दिएको छ। तर पनि, यो गन्तव्य अझैसम्म धेरैको नजरबाट ओझेलमा परेको छ।
नामाकरण र सीमाको कथा
स्थानीय किंवदन्तीअनुसार, “कोठिभिर” नामको उत्पत्ति यहाँ भेटिने निगालोका चोयाबाट बनाइने भकारीजस्ता चट्टानहरूसँग जोडिएको छ। त्यही भकारी अर्थात ‘कोठा’ जस्तो आकारका पहाडहरू भएकै कारण यस स्थानलाई कोठिभिर भनिएको हो। यद्यपि भूगोलले कोठिभिरलाई प्युठान, रोल्पा र बाग्लुङको संगमस्थल देखाउँछ, स्थानीयको जीवनशैली, ऐतिहासिक बसोबास र गोठालो संस्कृतिले यसलाई प्युठानकै भूभागको रूपमा पुष्टि गर्छ।

धार्मिक र सांस्कृतिक पक्ष
कोठिभिरका नौवटा प्रमुख चुचुरालाई स्थानीयहरू धन्सार (अन्न भण्डारण स्थल) जस्तै ठान्छन्। किंवदन्ती अनुसार, नौबहिनी देवीले खलेसबाङमा खेती गरेर यिनै चुचुरामा अन्न भण्डारण गरेकी थिइन्। यसैले यहाँका बासिन्दाहरू कोठिभिरलाई देवस्थल मानी पूजापाठ गर्दै आएका छन्।

पुग्ने बाटो
कोठिभिर जान बाग्दुला बजारदेखि स्याउलीबाङ–ठूलोगाउँसम्म २९ किलोमिटरको सवारी यात्रा गर्नुपर्छ। त्यसपछि करिब ६ घण्टा पदयात्रा गरेर शिखरमा पुगिन्छ। तीन मुख्य पदमार्ग प्रयोगमा छन्:

१. पधेरा खोलाको किनार हुँदै — घारी खोला, नौबहिनी क्षेत्र, खलेसबाङ, गुरासे।
२. ढुंगागारे मार्ग — बच्चाचौर, तिखो, लिस्ने, कमिरे।
३. फेरिखोला मार्ग — पातिहाल्ने, तारे, लाम्पानी दह, ध्वजाबान्ने।

पहिलो मार्गलाई सबैभन्दा सहज र प्राकृतिक रूपमा समृद्ध मानिन्छ। यात्रुहरू प्रायः यही बाटो हुँदै कोठिभिर चढेर तेस्रो बाटो हुँदै फर्किने गर्छन्।

जैविक विविधता र दृश्यावलोकन

कोठिभिर जैविक विविधताले भरिपूर्ण छ। यहाँ लालीगुँरास, चेमाली जस्ता फूलहरू फुल्ने गर्छन् भने डाँफे, मुनाल, कालीज, रेडपाण्डा, भालु, बाघ लगायतका दुर्लभ जीवजन्तुहरू पाइन्छन्। वनस्पतिमा चिराइतो, सतुवा, जिम्मु, पद्मचालदेखि च्याउका विविध प्रजातिसम्म देख्न सकिन्छ।

शिखरबाट धौलागिरी, माछापुच्छ्रे, अन्नपूर्ण लगायतका हिमश्रृङ्खलाहरू स्पष्ट देखिन्छन्। साथै, रोल्पा र बाग्लुङका पहाडी भूभाग र मध्यपहाडी लोकमार्ग समेत अवलोकन गर्न सकिन्छ।

कहिले घुम्ने?
चैत्रदेखि जेठ महिनासम्म कोठिभिर यात्रा गर्न उपयुक्त समय मानिन्छ। यस अवधिमा मौसम खुला हुने र वनस्पति फुल्ने भएकाले पदयात्रा अझ रमाइलो हुन्छ। तर जाडो र वर्षायाममा यात्रा कठिन हुन सक्ने भएकाले पूर्वतयारी आवश्यक छ।

के ल्याउने?
स्याउलीबाङमा खाना र बासको सामान्य व्यवस्था पाइन्छ। तर लामो उकालो, चिसो मौसम र दुर्गम मार्गका कारण यात्रामा निस्कँदा प्राथमिक उपचार सामग्री, पर्याप्त खाना–पानी, नक्सा, औषधि र तातो लुगा साथमा हुनुपर्छ।
कोठिभिर– प्युठानको ओझेलमा परेको सौन्दर्य, जहाँ हिमाल, जंगल र संस्कृति एउटै शिखरमा भेटिन्छ।