अनिल खत्री,गुल्मी । शुरुमा गाउँपालिका स्तरमा सरोकारवालाहरुको उपस्थितिमा कार्यक्रम बारे अभिमुखिकरण गरिन्छ। प्रत्यक वडाका स्वास्थ्य सस्थामा एक जना नर्सलाइ फोकल पर्सन तोकिन्छ । अनि फोकल पर्सनले सस्था प्रमुख संग समन्वय गरि महिला स्वास्थ्य स्वयमसेबिकाहरुलाइ अभिमुखिकरण गरि कार्यक्रम बारे जानकारि गराइनेछ ।

कार्यक्रम लागु भएपछि गाउमा कुनै महिला गर्भवति भएको थाहा पाएपछि महिला स्वास्थ्य स्वयमसेबिकाले फोकल पर्सनलाइ फोन गरि जानकारि गराउनेछ्न । अनि फोकल पर्सन ति महिलालाइ फोन गरि बधाइ दिदै आफु भेट्न आउने कुराको नि:श्चित र महिला स्वास्थ्य स्वयमसेबिकालाइ लिएर गर्भबतिको लोगो अंकित गर्भवति झण्डा र बाबालाइ चिठि लिएर फोकल पर्सन गर्भवतिको घरमा पुग्छिन । गर्भवतिको श्रीमानलाइ बाबाको चिठि बुझाएर घरमा गर्भवतिको लोगो अङ्कित हरियो झन्डा घरम राखिदिन्छन। गर्भवति अबस्थामा गर्नुपर्ने र गर्नै नहुने कुराहरुको बारेमा परिबारका सदस्यहरुसहित बसेर छलफल गर्नेछन । अनि चौथो महिनामा गर्बवति जाचको लागि स्वास्थ्य सस्थामा जान्छिन। उक्त भेटमा स्वास्थ्य परिक्षण गरि आबस्यक परामर्स गरेपछि ३० वटा अन्डा, १ पोका आयो नुन, एउटा नङ्कट र एउटा साबुन सहित गाउपालिका को कोसेलि उनलाइ प्रदान गरिनेछ । प्रोटोकल अनुसार चौथो, छैठौ, आठौ र नबौ गरि ४ पटक आउदा नै गर्बवतिलाइ गाउपालिकाको कोशेलि प्रदान गरिनेछ। ” प्रोटोकल अनुसार गर्नुपर्ने हरेक जाचमा आउनको लागि फोकल पर्सनले फोन गर्नुपर्नेछ । यो कार्यक्रमले स्वास्थ्य सस्थामा नै गएर मात्र प्रसुति सेबा लिन उत्प्रेरित गर्नेछ । जसको लागि प्रसुति ब्यथा लागि गाउँपालिका अन्तरगतका बर्थिङ सेन्टर सम्म आउनका लागि नि: शुल्क एम्बुलेन्सको ब्यबस्था समेत मिलाइनेछ । सुरक्षित तरिकाले स्वास्थ्य सस्थामा सुत्केरि भएपछि २४ घन्टा भित्र गर्नुपर्ने सुत्केरि र नबशिसु जाच स्वास्थ्य सस्था मै हुनेछ । प्रोटोकल अनुसार ३ पटक गरिने तेस्रो दिन र सातौ दिनको जाचको लागि स्वास्थ्यकर्मि घरमै पुग्नेछन । सुत्केरि जाचको लागि जादा एक पटक गाउपालिकाको कोसेलि सहित जानुपर्नेछन । अनि स्तनपान, खोप , पोषण लागयतका बिषयमा सल्लाह दिइ फोकल पर्सनले नियमित फलोअप फोनबाट प्रत्यक महिना गर्नेछिन | यस कार्यक्रम अन्तरगत प्रत्यक वडामा सासुबुहारि अन्तर्कृया कार्यक्रम पनि सन्चालन गरिनेछ । बच्चा ६ महिना पुगेपछि थप खानाको बारेमा परामर्स दिइ हरेक महिना बच्चाको तौल लिन आउदा २/२ वटा अण्डा बच्चा २ बर्षको नपुग्दा सम्मा हरेक महिना बितरण गरिने छ | यस कार्यक्रमको लागि नियमित fallow up गर्नका लागि फोकल पर्सनले ति आमालाइ कम्तिमा ३० पटक कस्तो छ आमा ? आफ्नो अनि गर्भ र बच्चाको ख्याल गर्नुस है ! भनि फोन मार्फत आबस्यक सल्लाह नियमित रुपमा दिने गर्दछिन।मानब जिबनमा गर्भाबस्था र बच्चा २ बर्ष नपुग्दा सम्मको अबधिअबधि(सुनौला १००० दिन) निकै महत्वपुर्ण हुन्छ।

यस अबधिमा मानिसको दिमागको ८० % बिकास भैसकेको हुन्छ, पछि कोसिस गरेर पनि पुर्ति हुन सक्दैन त्यसैले मात्री मृत्युदर, शिसुमृत्युदर र कुपोषण न्युनिकरण गर्न कस्तो छ ‘आमा’ कार्यक्रम ल्याइएको हो ।