प्युठान । “पहिले कानुनबारे थाहै थिएन। अहिले बुझिँदै छ, कानुन आफैँलाई सुरक्षित राख्ने शक्तिशाली हतियार हो रहेछ,” भन्छिन् बालशिक्षा माध्यमिक विद्यालय मच्छीकी कक्षा १० की छात्रा सोनिया जिसी।
बालविवाहजस्ता सामाजिक विकृतिका बीच हुर्किएकी सोनियाको नजरमा अब समाज रूपान्तरणको मूल उपाय कानुनी चेतनामा छ। “कानुन बुझ्न सके समाज बदल्न सकिन्छ भन्ने लागेको छ,” उनले भनिन्।
सोनियाको अनुभव झिमरुक–८ स्थित जनता माध्यमिक विद्यालय, टिमुरचौरका कक्षा १० का विद्यार्थी कमल भारतीसँग पनि मेल खान्छ। “गाउँमा दिदीबहिनीलाई सानै उमेरमा विवाह नगर्न सुझाव दिन थालेको छु,” कमलले भने, “यसलाई कानुनले रोक्छ भनेर बुझाउन थालेको छु।”
झिमरुक गाउँपालिकाले सञ्चालन गरेको विद्यालय–केन्द्रित कानुनी शिक्षा कार्यक्रम मार्फत यस्ता व्यवहारिक परिवर्तन देखिन थालेका हुन्।
गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष तथा न्यायिक समितिका संयोजक प्रमोद पोखरेलका अनुसार कार्यक्रमको उद्देश्य बालविवाह र लैंगिक हिंसाका घटना घटाउनु हो। “विद्यार्थीमार्फत समुदायमा सन्देश छिटो पुग्छ,” उनले भने, “चेतनाको विकास नै दीगो विकासको जग हो।”
स्थानीय १३ वटा विद्यालयमा सञ्चालन भएको कार्यक्रममा १ हजार २ सय विद्यार्थी र सयभन्दा बढी शिक्षक सहभागी भएका थिए।
प्रशिक्षणमा बालविवाह, घरेलु हिंसा, नागरिक अधिकार र कर्तव्यबारे जानकारी दिइएको गाउँपालिकाले जनाएको छ।
बलभद्र माविका प्राचार्य शेरबहादुर थापाका अनुसार व्यवहारिक शिक्षाले विद्यार्थीको सोचमा सकारात्मक प्रभाव परेको छ।
जनता माविका प्रधानाध्यापक विजय सागर गिरिले सजिलो भाषामा दिइएको कानुनी जानकारीले अभिभावकसमेत सचेत हुन थालेको बताए।
प्रशिक्षण दिन जिल्ला न्यायाधिवक्ता, प्रहरी अधिकृत, कानुनी सल्लाहकार र प्राध्यापकहरू खटिएका थिए।
जिल्ला न्यायाधिवक्ता नरेन्द्र देवकोटाले विद्यार्थीको सोचमा आएको परिवर्तन उल्लेखनीय रहेको बताए।
कार्यक्रममा सहभागी विद्यार्थीलाई खाजा खर्च, डायरी र कलम पनि वितरण गरिएको थियो।
सहायक अधिकृत यामलाल पोखरेलका अनुसार कार्यक्रम प्रभावकारी भएकाले आगामी वर्ष पनि यसको निरन्तरता दिइनेछ।
झिमरुक–८ का वडाध्यक्ष तुलस बस्नेतले चेतनाको विकासलाई स्थानीय तहको प्राथमिकतामा राखिएको बताए। “सोच परिवर्तन भए समाज बदलिन्छ,” उनले जोड दिए।