प्युठान। प्युठान नगरपालिका – ३ ओखरवोटका जोख बहादुर सुनारलाई मादल बनाउन र मर्मत गर्न भ्याइनभ्याइ छ। तिहारमा देउसीभैलो खेल्न मादलको माग हुने भएकाले व्यस्तता बढेको हो।
१५ वर्षे उमेरमै मादलमा खरी दल्न थालेका जोखबहादुरले यो काममा लागेको २९ वर्ष भईसकेको छ। उहाले गाउँमै सीप सिकेर व्यवसायिक तवरले मादल वनाउन थाल्नुभएको हो।
मादल बेचेर भएको आम्दानीबाट परिवारको जीविका चलेको जोखबहादुरले बताउनुभयो। उहाले भन्नुभयो,’यसैवाट घर खर्च चलाउन पुगेकै छ, खुसी नै छौं।’
३ महिना मादल वनाउने सिजन हो। तीज,दसै र तिहारसम्म मादल वनाउन जोखवहादुरको घर खोज्दै ओखरवोट आउछन। सिजनमा मादल बिक्रीबाट एक लाख ५० हजारसम्म कमाई हुने उहाले बताउनुभयो। सिजनबाहेक अरुबेला गाउँघरमा मिस्त्री काम गर्ने गरेको उहाको भनाइ छ ।
जोखवहादुरका छोरा कुलमानले पनि वर्षौदेखी यही पेसालाई अंगाल्नुभएको छ। चाडवाडका वेला भींड हुदा काममा छोराले पनि साथ दिने गरेको बताउदै उहाले,’आफुले जानेको मादल बनाउने सीप अहिले छोरानातीलाई पनि सिकाउन थालेको छु।’भन्नुभयो।
जोखबहादुर जस्तै प्युठान नगरपालिका १० मरन्ठानाका नमवहादुर बिक पनि व्यवसायिक रुपमा मादल बनाउन सक्रीय हुनुहुन्छ । रोजगारको लागि १३ वर्ष भारत र ३ वर्ष मलेसियामा बस्नुभएका उहाले विदेशमा भविस्य नदेखेपछि आफ्नै ठाउंमा केही गर्ने सोचेर घर फर्किएको सुनाउनुभयो।
४ बर्ष यता उहाले गाउँमै मादल पसल खोलेर काम गरिरहनुभएको छ। पछिल्ला वर्षहरुमा मादल किन्न र मर्मत गर्न आउनेको संख्या घटेको उहाको अनुभव छ।
डेगमा गीत बजाएर नाचगान तथा देउसी भैलो खेल्न थालेपछी मादल संस्कृती हराउदै जान थालेको नमबहादुरले सुनाउनुभयो। उहाले भन्नुभयो, तन्नेरी पुस्ता जति जम्मै अचेल डेगमा नाच्न थाले, मादल खासै खोज्दैन्न। यस्ले मादल वनाएर गुजारा गर्नेहरुको पेशामा धक्का पुगेको नमबहादुरको ठम्याई छ।
खमारीको काठबाट मादल बनाईन्छ। काठमा ढंग्रो पारेर दुवैपट्टी छालाले मोरेर खरी लगाईएको हुन्छ। खरी बनाउँदा कांस र किटको धुलो मिसाईन्छ। यस्को एकापट्टी केही सानो अर्को पट्टि अलिक ठूलो पारेर बनाईएको हुन्छ।
तर, अचेल मादल वनाउन चाहिने खमारीको काठ,वर्ताको लागि गाई गोरुको छाला पाउन मुस्किल पर्ने गरेको छ।
उहाले भन्नुभयो, मादल बनाउन चाहिने सामान पाईदैन, मादल संस्कृती जोगाउन सबै लाग्नुपर्छ।
प्युठानमा मादल बजाएर तिहारमा देउसी भैलो खेल्ने र नाच्ने गरिन्छ। यहाँ माडिखोले,गररा,मारुनी, सोरठी, ख्याली,झुमरा जस्ता मौलिक नाच प्रख्यात छन ।
एउटा नयाँ मादलको ३ हजारदेखि १५ हजारसम्म मूल्य पर्छ। मर्मत गर्दा ५ सयदेखी दुई हजार रुपियांसम्म लिने गर्छन।
तर, नयाँ मादल किन्न आउने कमै हुने व्यवसायी बताउँछन ।
गीत बजाउन डेग भित्रीएपछी मादल लगायतका मौलिक लोक बाजा संस्कृती हराउन थालेको भन्दै जिल्लाका व्यवसायीहरु चिन्तित देखिन्छन।