– LLB ( एलएलबी)

– स्नातकोत्तर ( राजनीतिशास्त्र)MA – Political Science

– स्नातकोत्तर (जन प्रशासन ) MPA – Master in Public Admiration 

 MPA दोस्रो बर्षको नतिजा आए सङ्गै डबल डिग्री साथमा कानुन तर्फ  LLB को पनि सर्टिफिकेटधारी भैयो । जीवन सर्टिफिकेटले भन्दा पनि ब्यबहारिक ज्ञानले राम्रोसँग चल्छ भन्ने कुरामा म बिश्वास राख्छु ।  डबल डिग्री, एलएलबी गरे भनेर खासमा भनिरहनु पर्ने  बिषय चाहिँ हैन तर पनि अध्ययनको सुरुदेखि हालसम्म आइपुग्नुका कथा अलग्गै छन । स्कुल पढदै गर्दा SLC को परिक्षामा पास भएपछि मैले पढन पाउने नपाउने कुनै टुंगो थिएन । SLC को परिक्षा सकेको हप्ता दिन नहुदै म निर्माणकर्मी मजदुर भैसकेको थिए। २०५८ साउनको पहिलो हप्ता SLC को रिजल्ट आउदा म प्रेस मजदुरको रूपमा काम गर्दै थिए । मेरो  SLC को नतिजा सुन्दा प्रेसमा काम गर्ने रुपन्देही मर्चवार तिरका तराइबासी सहकर्मी बरु खुशी थिए तर  मेरो मनमा कुनै हर्ष आएको थिएन ।  स्कुलबाट  २०५७  को SLC परिक्षा दिएर  पास गर्नेमा मेरो समुदायको म एक्लो विद्यार्थी थिए । हामीले स्कुल पढदा ६ कक्षा देखि शुल्क लाग्थ्यो । ५ कक्षा सम्म मेरा समुदायका धेरै साथीहरू थिए शुल्क लाग्ने भएपछि धेरै साथीहरूले स्कुल हापे । त्यतिबेला १५ रुप्पे मानो रक्सी पाइन्थ्यो प्रायः को  घरमा दैनिक दुई मानो रक्सी किनेर खाने तर छोराछोरीको  मासिक ६० रुप्पे फि नतिरिदिदा मेरा समुदायका धेरै  साथीहरू कम उमेरमै दिल्लि बम्बै पुगे, केही निर्माणकर्मी मजदुर भए । तर मैले भने आमाको निमेक मजदुरिकै बलमा SLC सम्म पढे । त्यसपछि चाहिँ पढाईको सबै खर्च आफै ब्यबस्थापन गरे । आफ्नो खर्च मात्र ब्यबस्थापन गरिएन भाइबहिनीको जिम्मेवारी पनि लिइयो तर जस कहिल्यै पाइएन । 
८/९ कक्षामा पढदै गर्दाबाट स्कुले झोला बोक्न  करिबकरिब छाडिएको थियो ।कापिकिताब  हातमा समाती हिडिन्थ्यो । किताब समातेर हिडेको देख्दा छिमेकका कतिपयले हलोको अनो समाउन सिके गुजारा राम्रो चल्छ किताब समातेर के गर्छन समेत भन्थे ।अझ कतिपयले तेरै उमेर को  फलानोले दिल्ली गएर एक बर्षमा ४ हजार भारु ल्याओ त पनि लाहुरे हुन जा भन्थे । 
सानोमा म कम बोल्ने स्वभावको थिए अहिले चाहिँ  साथीहरूले त धेरै बोल्छस भन्छन 😀 । अरुले भनेको सुन्थे तर प्रतिक्रिया दिदैनथे। म अलि बढी इगो भएको मान्छे हुम ।  पढेर केही गर्न सकिएन भने बरु दिल्ली गएर भाडा माझेर गुजारा चलाउला तर गाउँमा हलो चाहिँ जोत्दिन भन्ने इगो  मभित्र सानैदेखी थियो । यस्तो इगो  आउनुमा नि कारण छ । हाम्री आबैले भने अनुसार बाजेको पालासम्म हाम्रो बारि ( खेतीयोग्य भुमी) तम्घासमा फालाफाल रहेछ तर पछि राज्य सम्यन्त्र ( नापी टोलि) लाई अनेक तरिकाले मिलाएर खाल ( सम्म र चाक्ला)  परेका हाम्रा  बारिहरु गाउका हुनेखानेले आफ्नो नाममा बनाएछन । हाम्रा बाजेलाइ करिबकरिब सुकुम्बासी बनाइदिएछन । हाम्रो पुर्ख्यौलि सम्पत्ति खाने पनि अहिले ओराली लागेको देखिएकै छ । आफ्नो वारि सागबारी भो कोदालोले नै खनेर  सकिन्छ अर्काको वारि जोतेर अर्नि/खाना खान बस्दा  जातिय विभेद किन भोग्ने? बरु हलोको अनो नै समाउन नसिक्ने भनेर  मैले जोत्न  सिकिन । 
मेरो पढाई गति  पनि अचम्मको छ । केही समय रोकिने अनि फेरि गति दिने । २०५८ मा बुटवल झरेर आइए भर्ना भए पहिलो बर्ष परिक्षा दिए दोस्रो बर्ष दिइन ।  बुटवल छाडी २०६१ मा गुल्मी पुग्दा   स्कुल पढदा मैले नै   सिकाउने साथीहरूले  स्नातक दोस्रो बर्ष पढदै छु भन्दा  म झसङ्ग भए मनभरी पढाइ हापेर गल्ती गरेछु भन्ने आयो  फेरि २०६२ मा ११ भर्ना भए । त्यसपछि समय समयमा रोकिदै अगाडि बढदै डबल डिग्री र LLB सकाइयो । अब  शिक्षण सस्थामै भर्ना भएर अध्ययन गर्ने  योजना छैन । तर,
अब मलाई अनेक विभेद सहदै मान्छे भएर पनि  मान्छेको जीवन जिउन नपाएका आमाबा, दाजुभाइ, दिदिबहिनीका कथा ब्यथा अझ ब्यबस्थित तरिकाले  पढन लेख्न मन छ । सङ्गत सबै सङ्ग गर्छु तर,  मलाइ धर्ती बिछयाउने अनि आकाश ओढने भुइँ मान्छेहरु प्रीय लाग्छ्न उनीहरुको  पिर ब्यथा लेख्न बोल्न मन छ । आरनमा घन ठोक्ने, खोलानदीका बगरमा घन, बेल्चा, मार्तोल खेलाउनेको पसिना  पढन मन छ । सिलाइ मेसिनमा औला को रगत चुहाउदा पनि अभाव सहदै  विभेद भोग्नेहरुका आक्रोश पढन मन छ ।