अनन्त यात्री। २०५७ साल देखि तत्कालिन विद्रोही नेकपा माओवादीले उत्पीडित जातीय, क्षेत्रीय मोर्चा निर्माण र सोही अनुसार जनसरकारको घोषणा शुरु गर्यो । त्यो अभियानले नेपालका उत्पीडित वर्ग र जातीहरुलाई साच्चीकै उत्पीडनबाट मुक्ति पाउने आशा देखायो र धरै माओवादी युद्धमा सामेल पनि भए । फलस्वरुप माओवादी विद्रोह एउटा उचाइमा पुग्न सफल पनि भयो । अन्य पार्टीहरुले पनि कार्यकर्ताको पक्तिं जोगाउन जातीय र क्षेत्रीय मोर्चाहरु बनाए । बिस्तारै समावेशी लोकतन्त्र र राज्यमा संरचनालाई समावेशी बनाउन पहल गरेको देखियो । २०६२÷६३ को जनआन्दोलन, वृहत्त शान्ति संझौता, मधेश आन्दोलन संगको २२ बुदँे संझोता हुँदै अन्तरिम संविधान सम्म आउदा ३ हजार वर्ष भन्दा लामो दमनको विरुद्ध उत्पीडित वर्ग र जातीहरुले एउटा संझौता गरे समावेशी लोकतन्त्रमा । सबवेशी लोकतन्त्रले, उत्पीडित वर्ग, जाती, क्षेत्र र लिगंको राज्यसत्तामा समान अपनत्व कायम गर्ने, सहिष्नुता र सदभाव पनि कायम हुने हुदाँ सबैभन्दा उत्तम विकल्प नै यही थियो । ३ हजार वर्ष भन्दा वढी एकलजातीवादी र नश्लवादी शासन चलाएको सत्तासीन जातीको पनि जीत हुने विकल्प नै समावेशी लोकतन्त्र थियो ।
१० वर्षमा पुनः प्रतिगमन भएको छ । केपी ओली र कथित नेकपाको नेतृत्वमा आज राज्यका सबै अंगमा पुरानो बाहुनवादी वर्चश्वको निरन्तरता दिइएको छ । यसका विरुद्ध उत्पीडित जाती वर्ग र क्षेत्रले कठोर संघर्ष गनुपर्ने भएको छ । प्रतिगमनको शुरुवात खिलराज रेग्मी र लोकमानको नियूक्तिबाट आरम्भ भएको थियो भने लोक सेवा आयोगको विज्ञापन र त्यसमा परेको रिट उपर सर्वोच्च अदालतको निर्णयले प्राकाष्टामा पुगेको छ । केपी ओली नेतृत्वको नेकपाको सरकारले दलित, आदिवासी जनजाती, मधेशी लगायत पछाडि पारिएको वर्ग, जाती र क्षेत्रको मानमर्दन गरिरहेको छ । हिजका दलाल, चाकडीबाच, देश लुटेर नथाकेको पुर्वप्रशाकहरु र चतुर बाहुनहरुको सल्लाहमा कठित क्षमताको दुहाइ दिर्दै उत्पीडित वर्गको अपमान गरिएको छ । खासमा मधेश आन्दोलनको विर्सजनसंगै यो सत्तासीन जातीलाई विजयभाव पैदा भएको छ । यसले देशलाई गंभिर मोडमा धकेलिरहेको छ । जब नेतृत्व सबैलाई राज्यभित्र अटाउने व्यवस्था लागु गर्न तयार हुदैन, सबैको जीतहुने र सबैको अपनत्व सृजना हुने राज्य बनाउन तयार हुदैन तब उत्पीडित वर्गले आफ्नो राज्य निर्माण गर्नु स्वभाविक अधिकार हुन्छ ।अब यो प्रतिगमनको बिरुद्ध सम्पूर्ण उत्पीडित जाती र वर्गहरुले अलगधार निर्माण गरेर जान जरुरी छ ।
दोश्रो विश्वयुद्ध यता विश्वका धेरै देशहरुले विभाजनको पीडा भोगिरहेका छन । विभाजनको मूलकारण जातीय धार्मिक कलह छ । त्यसमा पनि बहुसंख्याक उत्पीडित धार्मिक, जातीय तथा वर्गीय समुह माथि अल्पसंख्याकहरुले शासन गरेको र बहुसंख्याक उत्पीडितहरुलाई मुलप्रवाहीकरण गर्न अस्वीकर गरेको अवस्थामा राज्य विभाजन भएको छ । संसारमा जुन देशहरुले पछाडि पारिएको वर्ग, क्षेत्र तथा जातीयहरुलाई मुलप्रवाहीकरण गरे ती मुलूकहरु आज सम्पन्न र अखण्डा भएर अघि बढिरहेका छन भने अर्को तिर जुन जुन मुलुकले मुलप्रवाहीकरणको बदला पेलेर जान खोजे, मानमर्दन गर्दै गए ती मुलुकहरु विभान भएका छन । अमेरिकामा सन १९६१ मा राष्ट्रपति जोन. याफ. केनडीले सकारात्कम कार्य लागु गरि निग्रो जाती र रेड इन्डियानहरुलाई राज्यमा मुलप्रवाहीकरणको आरम्भ गरे र सयौ वर्ष देखिको द्धन्द्धलाई राज्य निर्माणको अभियानमा रुपान्तरण गर्न सके । फलस्वरुप आज बराक ओवामाहरु जन्मिन सके । दोश्रो विश्वयूद्धबाट क्षतविक्षत भएको जापनले सन १९५० देखि अल्पसंख्याक बुराकु जातीहरुलाई सकारात्मक एक्शनको माध्यमबाट मुलप्रवाहीकरण गरयो र आन्तररिक एकतालाई मजबुद बनायो । अल्पसंख्याक बुराकुहरुको लागि कयौं घर निर्माण र हस्तान्तरण गर्यो, उनीहरुको बस्तीमा बाटो, विजुली, खानेपानी, विद्यालय र अस्पतालका्े व्यवस्था गर्यो । त्यसको परिणाम ३० वर्ष पछि पुनःविश्व शक्तिको रुपमा उदायो । जर्मनीले १९९७ देखि अल्पसंख्याक जीउच जातीहरु र महिलाहरुको लागि साकारात्मक विभेदको नीति लागु गर्यो । क्यानडाले फस्ट नेसनहरुको लागि सकारात्मक कार्य लागु गरिरहेको छ । यी मुलुकहरु सम्पन्न बनेका छन ।
अर्कोतिर जुनमुलुकहरु सकारात्मक कार्य वा सकारात्मक विभेदको नीति लागु गरि पछाडी पारिएको वर्ग, जाती तथा क्षेत्रलाई मूलप्रवाहीकरण गर्न चाहेनन् र सकेनन् ती मुलुकहरु भयाङ्कर द्धन्द्ध भोग्दै टाट पल्टिएका मात्र छैनन विभाजित भएका छन । नेपालकै जस्तो जातीय बनोट रहेको युगोलास्भीयमा १९४७ देखि असन्तुष्ट आवाजहरु आइरहेको थिए । युगोलास्भीयमा २४ प्रतिशत जनसंख्या रहेको सर्बियानहरुले राज्यको ९० प्रतिशत हिस्सा कब्जा गरेको थिए । शुरुवातमा क्रुसियानहरु अलि शिक्षित पनि भएको हुदा आफ्नो अधिकारको माग गरे । त्यहाँका शासकले १९८० सम्म सालबेन, कोसोबेन, अल्बीयनहरुलाई वर्गीय मुक्ति र समाजबादको नारा दिएर अल्मल्याउने काम गरे । १९८१ मा जब सर्बियान जातीका सोल्बाडन मिलेसोभीक कम्युनिष्ट पार्टीको अध्यक्ष र प्रधानमन्त्री पनि भए । उता क्रोसियनहरुले राज्यमा आफ्नो अपनत्व मागीरहेका थिए तर प्रधान्मन्त्री मिलेसोभिकले राष्ट्रबादको नारा दिए र एकताको लागि आह्वान गरे । तर हालको क्रोसियामा र्सिवयनहरु ११ प्रतिशतमात्र थिए भने उनीहरु क्रोसियनहरुलाई राष्ट्रद्रोहीको आरोप पनि लगाए । परिणाम क्रोसिएबाट शुरु भएको आगो सबैतिर सल्कीयो र १९९२ मा आउदा युगोलास्भीयमा सात टुक्रा भयो । त्यो संगै कम्यूनिष्ट पार्टीको पनि पतन भयो । १९९१ मा रुसबाट छुट्टिएको युक्रेनले क्रिमियाको मुलप्रवाहीकरण गरेन परिणाम अहिले क्रिमिया रुसमा गाभिएको छ । सुडान, सोमालिया, इजिप्त, मोजाम्बिक जस्ता देशहरुले विभानको पीडा भोगिरहेका छन ।
अब नेपाल कता जाने ? यक्ष प्रश्न यही हो । सन्दर्भ युगोल्भीयको जस्तै भएको छ । तीन हजार वर्ष भन्दा लामो उत्पीडनको बिरुद्ध झण्डै ७० वर्ष देखि उत्पीडित समुहले कुनै न कुनै प्रकारले संघर्ष गरिरहेका छन । उनीहरुलाई कहिले लोकतन्त्रको नाममा त कहिले समाजबाटको नाममा अल्झाउने काम भएको छ । कठित राष्ट्रबादको नारा दिने र अधिकार माग गर्नेलाई अराष्ट्रिय देख्ने, मानमर्दन गर्ने काम भइरहेको छ । वर्ग संघर्ष र वर्गीय मुक्तिको कुरा गर्ने र तर दलाल नोकरशाही र वुर्जुवा वर्गको हित गर्दै जाने, सिंगो राज्यसंरचनाबाट उत्पीडित वर्गलाई बञ्चित गर्दै जाने काम भएको छ । केपी ओलीलाई अझै पनि अवसर छ कि उत्पीडित वर्ग, जाती र क्षेत्रलाई मुलप्रवाहीकरण गर्ने र जोन. याफ.केनडी बन्ने । सम्पूर्ण नेपालीले गर्व गर्न लायक नेपालको निर्माता हुन सकुन । नेपाल कम्यूनिष्ट पार्टीले भुरेटाकुरे दिपक मनाङ्गे जस्ता र लोकमान कार्की उमेशमैनाली, शान्तराज सुवेदी, सुर्यनाथ उपाध्यय र अनुपराज शर्मा जस्ता बाहुनलाई मात्र योग्य देख्ने दृष्टिदोषबाट मुक्त भएर, वर्ग संघर्षलाई नयाँ उचाइ दिन सक्षम, राणा, पञ्चायत र राजालाई फाल्न सफल नेपालका उत्पीडित जनतालाई सक्षम देख्ने र अझै सक्षम बनाउने अबसर छ । केही महिना यताका घटनाक्रमले यो संभावनालाई कमजोर पारिरहेको छ । यदि यस्तो कदम नसच्याउने हो भने कोही पनि समाजबाद नारामा विश्वास गर्ने छैन र गर्नु पनि हुर्दैन । यसको बिकल्प सम्पूर्ण उत्पीडित जातीय, वर्ग र क्षेत्र एक भएर अलगधारको निर्माण गर्ने नै हुनेछ । त्यस पछि केपी ओलीलाई सोल्बाडन मिलासोभिक बन्नुको बिकल्प छैन नेपाल कम्यूष्टि पार्टीको पतनलाई कसैले रोक्ने छैन ।