जायश्वर जैसी। कुनै पनि संस्था वा निकायमा कार्यरत कर्मचारी एवम् व्यक्तिहरूलाई कार्यसम्पादनका आधारमा उत्कृष्ट कार्य गरेबापत पुरस्कृत एवम् सम्मान गर्ने परम्परा र संस्कार रही आएको छ । कार्यसम्पादन र उत्कृष्टताका विभिन्न आधारहरू जरुर हुन्छन् नै । ती आधारहरू सहितको विधि र पद्धतिको निर्माण गरी उत्कृष्टताको मूल्याङ्कन मापन गरेर मात्र व्यक्ति र संस्थाहरूलाई पुरस्कृत गर्नु पर्दछ । कार्यसम्पादन मूल्याङ्कनको आधारमा व्यक्तिलाई सम्मान गर्दा आफ्नो विचार समूहकोलाई मात्र गर्नुले संस्थाको हित कहिल्यै पनि गर्दैन । कार्यसम्पादनको वैज्ञानिक विधिको निर्माण गरेर छनोट गर्दा आफ्नो नै परे पनि केही हुँदैन । किनकि कार्यसम्पादनका आधारहरूमा नम्बर प्राप्त गरी आएको छ भन्ने हुन्छ । आफ्नो भजनमा डम्फु र खैँजडी जसले बजाउँछ त्यसैलाई मात्र उत्कृष्टताको माला पहिराउनु हुँदैन ।
हरेक संस्था वा निकायमा प्रत्येक क्षेत्रका विषयगत शाखा र समितिहरू क्रियाशील हुन्छन् । संस्थामा कार्यरत व्यक्तिमध्ये कसलाई पुरस्कृत र सम्मान गर्ने भन्ने बारेमा ती शाखा र समितमा रहेका सदस्य एवम् पदाधिकारीहरूको बीच गहिरो र गम्भीर छलफल पश्चात उत्कृष्टता मूल्याङ्कन गर्न बनेको कार्यविधि र त्यसमा रहेका सूचकहरूका आधारमा जसले धेरै वा सबैभन्दा बढी अङ्क प्राप्त गर्छ, त्यो व्यक्तिलाई मात्र शाखा प्रमुखले सिफरिस गर्नु पर्दछ । सिफारिस भएको उक्त व्यक्ति कार्यसम्पादनको आधारमा सिफारिस भएर आएको छ र सिफारिस न्यायपूर्ण नै छ भन्ने ठहर भए मात्र निर्णय गर्ने समिति वा नेतृत्वले निर्णय गरी पुरस्कृत र सम्मान गर्नुपर्छ । यस्तो विधि बनाएर गरेको सम्मान कार्यले मात्र धेरैको चित्त बुझ्न सक्छ र संस्थाहरूमा अन्तरविरोध पनि कम हुन्छ ।
कोहीलाई यस्ता पुरस्कृत र सम्मान गर्ने कार्य सामान्य लाग्न सक्छ । हचुवाको भरमा उसले भन्न पनि सक्छ कि गरिदिउँन त पुरष्कृत । जसलाई गरे पनि के फरक पर्छ र ? ग¥यो भन्ने त भइ हाल्छ नि भनेर यसलाई सामान्यीकरण पनि गर्दछ । प्राय यस्तो गरेको पनि देखिन्छ । एउटा संस्था, विषय क्षेत्र वा निकायभित्र कुनै एक व्यक्तिलाई पुरस्कृत र सम्मान गरिरहँदा त्यहाँ कार्यरत अर्को व्यक्तिको योगदान, कार्यसम्पादन र जेष्ठताको उपहास हुने कार्य गर्नु हुँदैन । आफूले गरेका केही व्यक्तिको कोरा मूल्याङ्कनले सम्बन्धित क्षेत्रका अन्य व्यक्तिहरूको मनोविज्ञानमा कस्तो प्रभाव पार्दछ भन्ने कुराको आँकलनमा नेतृत्वले विवेक पु¥याउनै पर्दछ । एउटै संस्थाभित्र कार्यरत व्यक्तिलाई सम्मान गर्दा सवैलाई दया र निगाहाभाव प्रकट हुने गरी सोलोडोलो(होलसेल) मा कहिल्यै गर्नु हँदैन । सम्मान र पुरस्कारलाई निकै सस्तो र मर्यादाहिन कदापि गराउनु हुँदैन । किनकि सम्मानित व्यक्तिमा धेरै जनामा म एक उत्कृष्ट हुँ र मैले अझै कार्यसम्पादन राम्रो गरी उत्कृष्ट भइरहनु पर्छ भन्ने छाप उसलाई परोस् । यसो गर्दा संस्थामा कार्यरत व्यक्तिहरूमा काम गर्नको लागि प्रतिस्पर्धा भई संस्थाको विकासमा महत्वपूर्ण टेवा पुग्न सक्छ । व्यक्ति तथा कर्मचारीलाई पुरष्कृत र सम्मान गर्दा अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्ने निकायले आफ्नै कार्यालयका कर्मचारी कति जनालाई गर्ने, मातहतका संस्था कति छन् र त्यसबाट कति जनालाई गर्ने, कति जनालाई तहगत गर्ने, कति जनालाई विषयगत गर्ने, कति जनालाई संस्थाको नेतृत्व गरेको आधारमा गर्ने भन्नेमा स्पष्ट, न्यायोचित र विभेदरहित खाका कोर्नुपर्छ । पुरस्कृत गर्दा विषयगत, क्षेत्रगत, तहगत र आस्थाका आधारमा नेतृत्वले विभेद गर्नु हुँदैन । एउटै संस्था वा निकायभित्र नियमित हाजिर गर्ने थोरै कर्मचारी संगठन भएकोमा पनि दर्जनलाई पुरस्कृत र सम्मान गर्ने तर मातहतका दर्जंनौ संस्थाभित्र कार्यरत सयौँ व्यक्ति र कर्मचारीमध्यबाट १/२ जनालाई झारा टारिदिने गरी चरम विभेद गर्नु हुँदैन । यस्ता कुरामा नेतृत्व सधैभरि दूरदर्शी र विवेकी हुनै पर्छ । पुरस्कृत र सम्मान गर्दा कुनै पनि संस्था तथा विषय क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूको मानहानी र मर्यादा कुल्चने गरी अर्को व्यक्तिलाई पुरस्कृत गर्नु हुँदैन । पुरस्कार र सम्मान प्रदान गर्दा यो व्यक्तिलाई गरियो भने कम्तिमा पनि यो यो कारणले विवादित नबन्ला भन्ने हेक्का सम्बन्धित पक्षले राख्नुपर्छ । जीवनभर त्यही क्षेत्रमा क्रियाशील भएर जीवन व्यतित गर्न लागेका व्यक्तिहरूको मनलाई अमिलो बनाइदिएर टपरटुइँया शैलीमा आफ्नो स्वाभिमान र हैसियत गुमाएर नेतृत्वको गोडा मोल्ने अनि दलको झण्डा बोकेर चुनावी प्रचारमा उत्रनेहरूलाई पुरस्कार र सम्मानको पगरी गुथाएर फगत् संस्था र समाजको विकास हुन्छ र गर्छु भन्ने अहम पाल्नु हुँदैन । राम्रा सबै आफ्ना नहुन सक्छन् । नराम्रा सबै आफ्ना हुन पनि सक्छन् । संस्थालाई राम्रो बनाउन राम्रो र योग्य व्यक्ति चाहिन्छ भन्ने कुरा ध्रुव सत्य नै हो । त्यसैले संस्थाभित्र कार्यरतहरूमध्ये विधिसम्मत राम्रालाई मात्र पुरस्कृत र सम्मान गरौँ । हरेक कार्यमा विधि र पद्धतिको विकास गरौँ । असल र सही संस्कारको विकास गरौँ । हाम्रोलाई मात्र राम्रो देख्नुृभन्दा राम्राहरूमा दृष्टि पुराऔँ । यति मात्र गर्न सके कोही व्यक्ति वा नेतृत्व विवादित र आलोचित हुनु पर्दैन ।